Κάνναβη: ιστορική αναδρομή και χρησιμότητα

Λίγα λόγια για το φυτό...

Το γένος της κάνναβης ανήκει στην οικογένεια των καναβοειδών (Canabaceae) και περιλαμβάνει τρία είδη:

1) την ήμερη κάνναβη (Cannabis sativa)
2) την
ινδική κάνναβη (Cannabis indica)
3) και το είδος
Cannabis ruderalis

Η κάνναβη είναι φυτό αυτοφυές και καλλιεργούμενο, ποώδες, ετήσιο, δίοικο (αρσενικό και θηλυκό), κλωστικό και ελαιοφόρο. Αναπτύσσεται σε υγρό έδαφος σε όλες σχεδόν τις κλιματολογικές συνθήκες και φθάνει σε ύψος τα 1,5 -7 μέτρα, ανάλογα το είδος, την ποικιλία και τις κλιματολογικές συνθήκες.

 
 

Η καλλιέργεια της κάνναβης είναι μία ‘’εκ’ φύσεως’’ βιολογική καλλιέργεια.

Τα είδη της κάνναβης, αν και μοιάζουν μορφολογικά μεταξύ τους, παρουσιάζουν και σημαντικές διαφορές με κυριότερη την διαφορετική περιεκτικότητα του κάθε είδους σε ορισμένες δραστικές ουσίες, όπως είναι τετραϋδροκανναβινόλη (ΤHC) – η ψυχοδραστική ουσία της κάνναβης.

Η ινδική κάνναβη (Cannabis indica) περιέχει λίγη έως πολύ τετραϋδροκανναβινόλη, ανάλογα την ποικιλία, και χρησιμοποιείται κυρίως ως θεραπευτικό και ευφορικό μέσο. Από την ινδική κάνναβη παρασκευάζεται και το γνωστό χασίς καθώς και φάρμακα για ορισμένες ασθένειες, όπως γλαύκωμα, σκλήρυνση κατά πλάκας, νευρική ανορεξία, κάποιες μορφές καρκίνου, AIDS, κ.λπ. Η καλλιέργεια της ινδικής κάνναβης απαγορεύεται στις περισσότερες χώρες.

Η ήμερη και βιομηχανικής αξίας κάνναβη (Cannabis sativa) περιέχει ελάχιστη έως καθόλου τετραϋδροκανναβινόλη. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι για να νοιώσει κάποιος εφορία από την χρήση της θα χρειαζόταν να καπνίσει ένα τσιγάρο με ήμερη κάνναβη ίσο με το μέγεθος ενός τηλεγραφόξυλου!!!

Η ήμερη κάνναβη έχει μεγάλη οικονομική αξία και βρίσκει πλήθος βιομηχανικών εφαρμογών. Χρησιμοποιείται κυρίως για την κατασκευή σχοινιών, υφασμάτων, τροφίμων και χαρτιού, αλλά και ως καύσιμη ύλη, μονωτικό, προσθετικό σε χρώματα και πλαστικά, ως δομικό υλικό, κ.λπ.

Καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο εκτός από τις ΗΠΑ και την ... Ελλάδα!!! Αν και η καλλιέργειά της επιδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα στην Ευρώπη που δεν επιτρέπει την ούτως ή άλλως νόμιμη καλλιέργειά της παρότι τα οφέλη θα ήταν σημαντικά. Ιδιαίτερα στους τομείς της γεωργίας και βιοτεχνίας - βιομηχανίας η καλλιέργεια και η επεξεργασία της θα μπορούσαν να δώσουν νέες προοπτικές ανάπτυξης με περιβαλλοντικά κριτήρια.

 

To θαυμαστό φυτό με τις περίπου ... 25.000 χρήσεις

Η κάνναβη ήταν ένα από τα πιο σημαντικά φυτά για τον άνθρωπο από το 8000 π.Χ. μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.
Πατρίδα της κάνναβης θεωρείται η κεντρική Ασία απ’ όπου και εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο.
Χρησιμοποιήθηκε χιλιάδες χρόνια για διατροφή και ένδυση, ως πηγή ενέργειας αλλά και ως θεραπευτικό και ευφορικό μέσο.

Υφάσματα & υφαντά - καμβάδες - σχοινιά, νήματα & κορδόνια

Ένα από τα αρχαιότερα ευρήματα, που βρέθηκε στο Κατάλ Χουγιούκ (Μεσοποταμία) και τοποθετείται χρονικά περίπου στο 8000 π.Χ., είναι ένα κομμάτι υφάσματος από κάνναβη.
Τα περισσότερα υφάσματα και υφαντά που χρησιμοποιήθηκαν από τον άνθρωπο για ρούχα, λινά, πετσέτες, σεντόνια, κουβέρτες, χαλιά, τέντες, πάνες μωρών και πολλά άλλα, προέρχονταν - μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα – από κάνναβη.
Τα υψηλής ποιότητας ιρλανδικά υφάσματα και ιταλικά λινά ήταν από κάνναβη, όπως επίσης και το πρώτο Levi’s παντελόνι και τα υφάσματα τζιν. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο στρατιωτικός εξοπλισμός, όπως αλεξίπτωτα, αντίσκηνα, σάκοι, σημαίες, ρούχα, κ.ά. κατασκευαζόταν από κάνναβη.
Μέχρι το 1937 το 70-90% της παγκόσμιας παραγωγής σχοινιών, νημάτων και κορδονιών προέρχονταν από την κάνναβη. Μετά την απαγόρευσή της όλα αυτά αντικαταστάθηκαν από μη ανακυκλώσιμα πετροχημικά προϊόντα.
Όμως η κάνναβη συντέλεσε και στη διατήρηση μέρους της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Πολλές μεγάλες δημιουργίες του Caravagio, του Van Gogh και άλλων ζωγράφων, αποτυπώθηκαν πάνω σε καμβάδες φτιαγμένους από κάνναβη, οι οποίοι έχουν την ιδιότητα να παραμένουν αναλλοίωτοι και σε άριστη κατάσταση για αιώνες.

Χαρτί

Η κάνναβη έχει πολλές ενδιαφέρουσες υποσημειώσεις στην ανθρώπινη ιστορία.
Μέχρι το 1883 το 75-90% του χαρτιού που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι προερχόταν από κάνναβη.
Η μέθοδος κατασκευής χαρτιού, και μάλιστα από κάνναβη, ήταν γνωστή στους Κινέζους τουλάχιστον από τον 1ο αιώνα π.Χ. Ο ισλαμικός πολιτισμός ανακάλυψε το χαρτί περίπου 800 χρόνια αργότερα ενώ ο δυτικής πολιτισμός το υιοθέτησε μετά από 1200 χρόνια.
Πολλά σημαντικά κείμενα που ‘’σφράγισαν’’ το νεότερο δυτικό πολιτισμό έχουν τυπωθεί σε χαρτί από κάνναβη, όπως η «Βίβλος» του Gutenberg, «Η Αλίκη στην Χώρα των Θαυμάτων» του Lewis Carroll, η «Μεγάλη Χάρτα» και η «Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας» της Αμερικής.
Η κάνναβη δεν αποτελεί βέβαια την μοναδική εναλλακτική πηγή κατασκευής χαρτιού, προσφέρει όμως το καλύτερης ποιότητας και με την μεγαλύτερη διάρκεια ζωής χαρτί που κατασκευάστηκε ποτέ.

Η κατάκτηση των θαλασσών

Η κάνναβη βοήθησε και συντέλεσε – κατά μία έννοια – στην κατάκτηση των θαλασσών και στην ‘’ανακάλυψη’’ του κόσμου. Από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι το 19ο αιώνα, το 90% περίπου του εξοπλισμού των πλοίων (όπως πανιά, ξάρτια, σχοινιά, σπάγγοι, δίχτυα, ημερολόγια, χάρτες, βιβλία, σημαίες κ.ά.) κατασκευαζόταν από κάνναβη.
Μάλιστα, η σπουδαιότητα του φυτού ήταν τόσο μεγάλη ώστε ο Ναπολέων εισέβαλε στη Ρωσία το 1812 με πρωταρχικό σκοπό να σταματήσει τους Ρώσους να πωλούν κάνναβη στο Βρετανικό ναυτικό.

Φώς ... από κάνναβη

Μέχρι το 1800 το σπορέλαιο από κάνναβη κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας κατανάλωσης φωτιστικού λαδιού. Με τη διάδοση του λαδιού φάλαινας η χρήση του σπορέλαιου κάνναβης για φωτισμό περιορίστηκε. Μετά το 1870 περίπου και τα δύο φωτιστικά λάδια αντικαταστάθηκαν σταδιακά από προϊόντα πετρελαίου.

Χρώματα & βαφές

Γιά χιλιάδες χρόνια, όλα σχεδόν τα χρώματα και τα βερνίκια περιείχαν σπορέλαιο κάνναβης. Από το 1937 και μετά όλες σχεδόν οι βαφές φυσικής προέλευσης αντικαταστάθηκαν από πετροχημικά προϊόντα.
Τέλος, έχει πολλές εφαρμογές ως κατασκευαστικό υλικό αλλά και ‘’ενεργειακές’’ δυνατότητες.

 

Κάνναβη: Από την ευλογία στην καταδίκη

Η απαγόρευση της κάνναβης άρχισε στις ΗΠΑ, και εξαπλώθηκε πολύ γρήγορα σε όλο σχεδόν τον κόσμο. Στην πραγματικότητα, τον μύθο ότι η κάνναβη είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα φυτά στον κόσμο το δημιούργησαν και τον συντήρησαν τα μεγάλα βιομηχανικά συμφέροντα.
Όταν, στη δεκαετία του ’30, οι νέες τεχνικές θερισμού και επεξεργασίας της κάνναβης έγιναν διαθέσιμες και οικονομικά ανεκτές, ο δρόμος για την μαζική πλέον παραγωγή κάνναβης άρχισε να ανοίγει. Η κάνναβη φαινόταν ότι θα κυριαρχούσε στην παγκόσμια αγορά και οι απίστευτες δυνατότητες εκμετάλλευσης που παρουσίαζε θα προκαλούσαν ‘’εκρηκτικές’’ συνέπειες σ’ ένα ευρύ φάσμα βιομηχανιών. Εκτός από την κατασκευή χαρτιού, οι δυνατές φυσικές ίνες του φυτού ήταν εξίσου ιδανικές για την παραγωγή υφασμάτων, πλαστικών ακόμα και εκρηκτικών. Ήδη είχε κατασκευαστεί το πρώτο «οργανικό» αυτοκίνητο (από ένα συνδυασμό κάνναβης και άλλων ετήσιων φυτών) από τον Henry Ford, το οποίο μάλιστα ‘’έκαιγε’’ κάνναβη.
Η κάνναβη αποτελούσε πλέον μία μεγάλη απειλή. Οι μεγάλες χαρτοβιομηχανίες και οι βιομηχανίες πετροχημικών θα έχαναν δισεκατομμύρια δολάρια.

Στην δαιμονοποίηση και εν συνεχεία απαγόρευση του φυτού πρωτοστάτησαν ο μεγιστάνας των media και χαρτοβιομήχανος Randolph Hearst, ο οποίος χρησιμοποίησε την τεράστια αλυσίδα εφημερίδων του προκειμένου να εξαπλώσει την προπαγάνδα κατά της κάνναβης (σημ.: ο Hearst αποτέλεσε θέμα της ταινίας του Orson Welles «Πολίτης Κέιν»), και ο μεγαλοβιομήχανος πετροχημικών DuPont.
Ο DuPont μόλις τότε πατένταρε το νάυλον, όπως και μεθόδους για να παρασκευάζει πλαστικά από πετρέλαιο και κάρβουνο (άνθρακας), καθώς και μία υψηλά μολυσματική τεχνική για να παράγει χαρτί από ξυλοπολτό.
Οι εφημερίδες του Hearst κατάφεραν να κατασκευάσουν μία νέα απειλή για την Αμερική και οργάνωσαν μία μεγάλη καμπάνια προκειμένου η κάνναβη να γίνει παράνομη. Συνδέοντας την κάνναβη με το έγκλημα και με τη χρήση υστερικών επικεφαλίδων στα πρωτοσέλιδά του, επηρέασε την κοινή γνώμη.
Κατά τη διάρκεια του ’30, τα ταμπλόιντ του Hearst αναφέρονταν συνεχώς σε πολύκροτες ιστορίες για νέγρους, οι οποίοι υπό την επήρεια της μαριχουάνας (σημ.: όρος που διαδόθηκε από τις εφημερίδες του Hearst και χρησιμοποιήθηκε για εκφοβισμό και αποπροσανατολισμό) βίαζαν λευκές γυναίκες και έπαιζαν ένα είδος «σατανικής, βουντού μουσικής», που σήμερα είναι γνωστή απλά ως τζαζ.

Έτσι, το 1937 η κάνναβη έγινε παράνομη στις ΗΠΑ ... και σε όλο σχεδόν τον κόσμο!!!